Logistics trong Thương mại điện tử xuyên biên giới: “Chìa khóa vàng” hay “tử huyệt” của doanh nghiệp Việt?

Trong kỷ nguyên số, khái niệm biên giới quốc gia đang dần bị xóa nhòa bởi những cú click chuột. Thương mại điện tử xuyên biên giới (Cross-Border E-Commerce – CBEC) đang nổi lên như một làn sóng mạnh mẽ, đưa hàng hóa từ các công xưởng tại Việt Nam đến tận tay người tiêu dùng tại New York, London hay Tokyo. Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng ấn tượng ấy là một cuộc chiến thầm lặng nhưng khốc liệt mang tên “Logistics”. Đối với doanh nghiệp Việt, logistics không chỉ là câu chuyện vận chuyển, mà chính là yếu tố sống còn quyết định thành bại trên trường quốc tế.

“Cơn khát” hàng Việt và cuộc dịch chuyển của chuỗi cung ứng

Chưa bao giờ vị thế của hàng hóa Việt Nam lại có cơ hội lớn như hiện nay. Nếu trước đây, các doanh nghiệp trong nước chủ yếu đóng vai trò gia công (OEM) cho các thương hiệu lớn và chấp nhận mức biên lợi nhuận mỏng manh, thì nay, cán cân đang thay đổi. Sự trỗi dậy của các nền tảng như Amazon, Alibaba, eBay hay TikTok Shop Global đã trao quyền cho nhà sản xuất Việt Nam tiếp cận trực tiếp với hàng tỷ khách hàng toàn cầu (D2C – Direct to Consumer).

Thị trường CBEC toàn cầu đang chứng kiến tốc độ tăng trưởng “thần tốc”, ước tính vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD và dự báo tiếp tục bùng nổ trong thập kỷ tới. Việt Nam, với lợi thế là một trong những trung tâm sản xuất mới của thế giới, đang đứng trước cơ hội vàng để chuyển mình từ “công xưởng gia công” thành “quốc gia xuất khẩu thương hiệu”. Tuy nhiên, để hiện thực hóa giấc mơ này, sản phẩm tốt là chưa đủ. Con đường đưa sản phẩm từ kho hàng tại Bình Dương đến cửa nhà khách hàng tại California đang gặp phải một rào cản lớn: Logistics.

Logistics: Từ “người vận chuyển” đến “kiến trúc sư trải nghiệm”

Trong thương mại điện tử, logistics đóng vai trò phức tạp hơn nhiều so với xuất khẩu truyền thống.

Với xuất khẩu truyền thống (B2B), doanh nghiệp chỉ cần lo đóng hàng vào container, đưa ra cảng và hoàn tất thủ tục FOB (Free On Board). Phần còn lại là trách nhiệm của đối tác nhập khẩu. Nhưng với CBEC, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm cho đến khi món hàng nằm gọn trên tay người tiêu dùng cuối cùng (Last-mile delivery).

Logistics lúc này không chỉ đơn thuần là vận tải. Nó bao gồm một chuỗi các hoạt động phức tạp:

• Lưu kho và hoàn tất đơn hàng (Fulfillment): Hàng hóa phải được lưu trữ tại các kho ngoại quan hoặc kho tại thị trường mục tiêu (như kho FBA của Amazon) để đảm bảo tốc độ giao hàng nhanh nhất.

• Xử lý đơn hàng nhỏ lẻ: Thay vì xử lý container, hệ thống phải có khả năng xử lý hàng nghìn đơn hàng nhỏ lẻ mỗi ngày với độ chính xác tuyệt đối.

• Reverse Logistics (Logistics ngược): Đây là cơn ác mộng của nhiều người bán hàng. Quy trình đổi trả hàng hóa xuyên biên giới vô cùng tốn kém và phức tạp. Nếu không có giải pháp tốt, chi phí hoàn hàng có thể “ăn mòn” toàn bộ lợi nhuận.

Những “hòn đá tảng” ngáng đường doanh nghiệp Việt

Dù tiềm năng là rất lớn, nhưng thực tế bức tranh logistics cho CBEC tại Việt Nam vẫn còn nhiều mảng xám.

1. Chi phí logistics quá cao: Đây là điểm yếu chí mạng. Chi phí logistics tại Việt Nam hiện chiếm tỷ trọng rất cao trong giá thành sản phẩm (khoảng 16-20% GDP), cao hơn nhiều so với mức trung bình của thế giới (10-12%). Đối với các đơn hàng nhỏ lẻ xuyên biên giới, chi phí vận chuyển chặng cuối (last-mile) tại nước sở tại cộng với phí vận chuyển quốc tế có thể chiếm tới 30-40% giá trị đơn hàng, làm giảm đáng kể sức cạnh tranh về giá của hàng Việt.

2. Hạ tầng và quy trình chưa đồng bộ: Hệ thống kho bãi chuyên dụng cho thương mại điện tử (e-fulfillment centers) tại Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Bên cạnh đó, các thủ tục hải quan đối với hàng hóa thương mại điện tử vẫn còn nhiều bất cập, chưa được số hóa hoàn toàn, dẫn đến tình trạng tắc nghẽn, chậm trễ thông quan – điều tối kỵ trong kinh doanh online, nơi khách hàng mong đợi nhận hàng từng giờ.

3. Thiếu hụt công nghệ và kết nối: Nhiều doanh nghiệp logistics nội địa vẫn đang vận hành theo phương thức truyền thống, thiếu sự kết nối dữ liệu thời gian thực (real-time tracking) với các sàn thương mại điện tử quốc tế. Điều này khiến người bán khó kiểm soát hành trình đơn hàng, và khách hàng quốc tế cảm thấy thiếu an tâm.

Giải pháp nào để “vượt vũ môn”?

Để logistics thực sự trở thành bệ phóng chứ không phải gánh nặng, cần có sự thay đổi tư duy toàn diện từ cả doanh nghiệp bán hàng và các nhà cung cấp dịch vụ.

Thứ nhất, tận dụng đòn bẩy công nghệ: Doanh nghiệp logistics cần chuyển đổi số mạnh mẽ, ứng dụng AI và Big Data để tối ưu hóa lộ trình vận chuyển, dự báo nhu cầu lưu kho và tự động hóa quy trình đóng gói. Việc tích hợp hệ thống quản lý đơn hàng (OMS) và hệ thống quản lý kho (WMS) với các nền tảng như Amazon hay Shopify là điều bắt buộc.

Thứ hai, mô hình “Hệ sinh thái cộng sinh”: Các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) Việt Nam khó có thể tự xây dựng chuỗi cung ứng riêng. Giải pháp tối ưu là hợp tác với các đơn vị cung cấp dịch vụ logistics bên thứ 3 (3PL) chuyên nghiệp hoặc tận dụng dịch vụ hoàn tất đơn hàng của chính các sàn (như Amazon FBA). Mô hình này giúp doanh nghiệp tận dụng được mạng lưới kho bãi toàn cầu và uy tín vận chuyển của các “ông lớn” mà không cần vốn đầu tư ban đầu quá lớn.

Thứ ba, chiến lược “Kho hàng biên giới”: Xây dựng các kho ngoại quan tại các khu vực cửa ngõ biên giới hoặc thuê kho tại các thị trường trọng điểm (Mỹ, EU) là nước đi chiến lược. Việc đưa hàng đến gần khách hàng hơn (gọi là forward positioning) không chỉ giúp rút ngắn thời gian giao hàng xuống còn 1-2 ngày mà còn giảm thiểu rủi ro tắc nghẽn vận tải quốc tế.

Tương lai nào cho hàng Việt?

Logistics cho thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra một cánh cửa rộng lớn để doanh nghiệp Việt Nam bước ra thế giới. Dù thách thức còn nhiều, nhưng với sự đầu tư đúng đắn vào hạ tầng, công nghệ và sự linh hoạt trong chiến lược vận hành, logistics hoàn toàn có thể trở thành vũ khí cạnh tranh sắc bén.

Thay vì cạnh tranh bằng giá rẻ, doanh nghiệp Việt cần hướng tới cạnh tranh bằng trải nghiệm khách hàng – nơi mà tốc độ giao hàng, sự minh bạch trong hành trình đơn hàng và quy trình đổi trả thuận tiện sẽ là những yếu tố then chốt giữ chân khách hàng quốc tế.

Cuộc chơi toàn cầu đã bắt đầu, và logistics chính là “đôi cánh” để hàng Việt bay cao và bay xa hơn. Những ai nắm giữ được chìa khóa logistics, người đó sẽ làm chủ cuộc chơi thương mại điện tử trong thập kỷ tới.