E-commerce và Vận tải hàng không: Sự vỡ vụn của “bong bóng” cước phí và chiến lược tái phân bổ năng lực
Thị trường vận tải hàng hóa hàng không toàn cầu đang trải qua một giai đoạn tái cấu trúc đầy biến động sau khi “bong bóng” nhu cầu khổng lồ được tạo ra bởi sự bùng nổ của các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới như Shein, Temu và TikTok Shop bắt đầu có dấu hiệu hạ nhiệt và đi vào quỹ đạo ổn định hơn, buộc các hãng hàng không và các công ty giao nhận vận tải (freight forwarders) phải suy tính lại hoàn toàn về chiến lược phân bổ năng lực đội bay của mình. Trong suốt hai năm qua, dòng chảy hàng hóa từ các trung tâm sản xuất phía Nam Trung Quốc (đặc biệt là Quảng Châu và Thâm Quyến) đến thị trường Bắc Mỹ và Châu Âu đã tạo ra một cơn “sốt vàng” thực sự, nơi mà cước phí vận chuyển hàng không giao ngay (spot rates) tăng phi mã do tình trạng khan hiếm chỗ (capacity crunch) trên các máy bay thân rộng, khiến cho vận tải hàng không gần như trở thành “sân chơi riêng” của các ông lớn E-commerce sẵn sàng trả giá cao để đảm bảo tốc độ giao hàng thần tốc. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá mức vào nguồn hàng E-commerce này đã tạo ra một sự méo mó trong cơ cấu thị trường, khi các mặt hàng truyền thống như linh kiện điện tử, dược phẩm hay hàng dễ hỏng bị đẩy ra khỏi các tuyến bay trọng điểm do không thể cạnh tranh về giá cước, dẫn đến việc nhiều hãng hàng không đã ồ ạt chuyển đổi máy bay hành khách sang chở hàng (P2F conversion) hoặc thuê ướt (wet lease) thêm máy bay để “hứng” dòng tiền từ cơn sốt này. Nhưng hiện tại, khi tốc độ tăng trưởng của các sàn E-commerce bắt đầu chững lại do các rào cản thuế quan mới từ Mỹ và EU cũng như sự bão hòa của thị trường, “bong bóng” giá cước đang xì hơi, để lại một bài toán nan giải về việc làm thế nào để lấp đầy các khoang hàng (belly hold) và các máy bay vận tải chuyên dụng (freighters) mà không phải bán rẻ năng lực vận chuyển.
Trước bối cảnh áp lực từ sự sụt giảm nhu cầu đột ngột và sự dư thừa năng lực cục bộ tại một số tuyến đường bay, các hãng hàng không đang thực hiện một cuộc “đại phẫu” về mạng lưới đường bay, chuyển dịch từ mô hình chạy theo lợi nhuận ngắn hạn trên thị trường giao ngay sang việc ký kết các hợp đồng dài hạn (Block Space Agreements – BSA) với các đối tác logistics truyền thống để đảm bảo doanh thu ổn định. Sự tái phân bổ này đang diễn ra theo xu hướng đa dạng hóa, thay vì dồn toàn lực vào trục Trung Quốc – Mỹ, các hãng bay đang mở rộng sang các thị trường mới nổi như Đông Nam Á (Việt Nam, Thái Lan) và Ấn Độ, nơi được coi là công xưởng mới của thế giới, đồng thời phát triển mạnh các giải pháp vận tải đa phương thức kết hợp Đường biển – Hàng không (Sea-Air) để cung cấp một mức giá cạnh tranh hơn cho các nhà bán hàng Amazon và các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Giải pháp Sea-Air, ví dụ như đưa hàng từ Trung Quốc sang Dubai bằng tàu biển rồi bay về Châu Âu, đang trở thành cứu cánh cho nhiều doanh nghiệp khi nó cân bằng được yếu tố tốc độ (nhanh hơn đường biển thuần túy) và chi phí (rẻ hơn đường hàng không trực tiếp), đặc biệt trong bối cảnh giá xăng dầu biến động. Hơn nữa, sự “bình thường hóa” của thị trường cũng đồng nghĩa với việc các tiêu chuẩn về chất lượng dịch vụ và độ tin cậy được đặt lên hàng đầu thay vì chỉ là tốc độ, buộc các nền tảng E-commerce phải tối ưu hóa quy trình đóng gói và gom hàng để giảm thể tích (chargeable weight), qua đó giúp thị trường vận tải hàng không bước vào một chu kỳ phát triển bền vững hơn, ít rủi ro hơn và san sẻ cơ hội công bằng hơn cho mọi thành phần kinh tế tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
